Tản Mạn Về Hoa

Đêm xuân, nghe nhạc quỳnh Phạm Anh Dũng

Thursday, January 26, 20121:44:41 PM

Lê Hu

0Quynh NguyenChinh
“Quỳnh”, họa sĩ Nguyn Chính

Nhẹ bàn chân, hương đêm ơi!
Nhẹ bàn tay, hương yêu ơi!
D lai hương
Phm Duy


Đêm th
ơm như một dòng sữa…

Tôi yêu hai chữ “đêm thơm” trong câu hát ấy, câu hát của Phạm Duy.
Nói đúng hơn, tôi yêu kỷ niệm về câu hát ấy. Bài hát nghe được vào một đêm xuân nào trong một quán café ở Saigon, trước năm 1975. Tôi không nghe một mình, mà với người bạn gái. Trong vuông sân nhỏ ở ngoài vườn và trong bóng tối mờ mờ tỏa ra từ những ngọn đèn màu vàng đục, chúng tôi ngồi bên nhau thật im lặng, nghe đêm trôi đi chầm chậm, nghe nhạc trôi đi chầm chậm lẫn trong hương ngọc lan mơ hồ thoảng trong đêm.
Tôi không gặp hai chữ “đêm thơm” ấy trong bài hát nào khác, cho đến một buổi tối, bất chợt tôi nghe tiếng nhạc dạo êm dịu và giọng hát cũng thật êm dịu.

Em ơi, đêm thơm một đóa quỳnh…

Tôi ngồi lặng yên một lúc, nghe hết bài nhạc. Nghe kỹ, và nhận ra một điều. Đã lâu, thật lâu, tôi mới lại có được cảm giác ấy, cảm giác lâng lâng nghe nhạc trôi đi, trôi đi chầm chậm, như những cánh hoa mầu trắng nở chầm chậm trong đêm.
Hai câu hát có hai chữ “đêm thơm” ấy đều là câu nhạc đầu trong hai bài hát nói về những bông “hoa nở về đêm”. Bài hát của Phạm Duy tên là “Dạ lai hương”, bài hát của Phạm Anh Dũng tên là “Dạ quỳnh hương”.
Nếu đấy là một sự ngẫu nhiên thì quả là một ngẫu nhiên khá thú vị.

Dạ Quỳnh Hương: Thơ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao- Nhạc Phạm Anh Dũng- Hát Bảo Yến

“Khi xem hoa n, khi ch trăng lên”

Đêm thơm, hay là hương thơm dìu dịu của đóa quỳnh nào thoảng trong đêm.
Đã có nhiều bài hát nói về hoa quỳnh. Những bài hát quen thuộc và được nhiều người yêu thích vẫn là những bài của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn và Phạm Anh Dũng.
“Cành hoa trắng” của Phạm Duy có một vẻ gì buồn bã, “Người về trong đêm tối / ôm cành hoa tả tơi…”
“Quỳnh hương” của Trịnh Công Sơn lại có nét gì tươi vui, “Quỳnh thơm hay môi em thơm…”
Nghe “Dạ quỳnh hương”, người ta không chỉ nghe được, thấy được vẻ đẹp quyến rũ của hoa thôi mà còn cảm được cái “tình” thầm lặng và vấn vương giữa hoa và người nữa.

Nồng nàn quỳnh hương thơm giữa cánh môi xinh
Lòng ta nghe xôn xao cây lá xanh tình…

Nghe những lời ấy mà “nghe” lòng ngất ngây trong phút giao hòa giữa nhạc và thơ, giữa người và hoa, giữa mộng và thực.

Rồi tình ta như trăng sáng ngát trên cao
Bầy chim uyên lao xao theo gió đêm về…

Nghe những lời ấy mà “nghe” tim rạo rực trong đêm lắng sâu, đêm bát ngát trăng sao.

Ngàn vì sao đua nhau thắp nến lung linh…

Hai chữ “lung linh” trong câu hát ấy thật là đẹp. Trong “Dạ lai hương” của Phạm Duy cũng “ngẫu nhiên” có hai chữ “lung linh” thật là đẹp.

Lung linh, trăng lại về nữa…

Những chữ “lung linh” ấy như mang đến cho ánh sao đêm và bóng trăng khuya một vẻ mơ màng, huyền ảo. Có vẻ như “quỳnh” và “trăng” luôn sánh đôi với nhau. “Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên” (1), người ta muốn được thưởng hoa và thưởng trăng cùng lúc.

Hoa trăng với lại hồn tôi
phút giây hư thực đất trời trôi qua
Đến khi thức dậy nhìn ra
ánh trăng vừa tắt, sắc hoa vừa tàn

(Hoa n theo trăngTế Hanh)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
“Nguyt quỳnh”, họa sĩ Thanh Luân

“Dạ quỳnh hương” là thoáng hương thơm dìu dịu, là màu trắng tinh khiết của những cánh hoa nở lặng lẽ trong đêm.
Vẻ đẹp của hoa là vẻ thanh cao mà đài các, là vẻ e ấp mà nồng nàn, dịu dàng mà tình tứ, thầm lặng mà quyến rũ.
Khác với hai bài nhạc quỳnh kia, “Dạ quỳnh hương” được phổ từ bài thơ cùng tên của một người làm thơ… cùng tên với loài hoa sắc hương trinh bạch ấy. Hoàng Ngọc Quỳnh, hay Hoàng Ngọc Quỳnh Giao. Như cái tên định mệnh, nhạc phổ vừa xong thì hoa cũng vừa khép cánh. Tác giả bài thơ ấy, người nữ sĩ tài hoa bạc mệnh ấy đã từ biệt thế gian này để đi về một thế giới khác. Hoa đã lìa trần, hoa đã lìa xa người. Mối đồng cảm ấy, mối duyên văn nghệ ấy giữa người thơ và người phổ nhạc bài thơ chỉ như cơn gió thoảng, chỉ như giấc mơ qua, vì cho đến lúc “hoa lìa cành biếc, hồn theo gió vương” (2) hai con người nghệ sĩ ấy vẫn chưa hề có một lần tương kiến.

“… Sau một đêm thức trắng tôi viết xong ‘Dạ quỳnh hương’ và gửi cho Quỳnh,” tác giả bài nhạc kể lại. “Quỳnh rất thích, cho biết vẫn đem ra đàn, hát, và có hứa sẽ gửi tôi nghe bài ấy với tiếng đàn dương cầm sau khi sức khỏe hồi phục (nàng có theo học bốn năm về dương cầm tại trường Quốc Gia Âm Nhạc Huế). Chỉ ít lâu sau, tháng Giêng năm 2001, bất ngờ tôi được tin Quỳnh qua đời tại Bỉ. Tôi chưa hề được nghe tiếng đàn của Quỳnh. Tôi cũng chưa gặp Quỳnh bao giờ cả.”


Từng cánh khép lại rồi
hoa lả mềm giấc ngủ
Ôi, phút hoa hiến dâng
hồn tôi không kịp hái
(“Hoa quỳnh”
Lâm th M D)

Đóa quỳnh hương khép cánh ấy, Hoàng Ngọc Quỳnh Giao, cô đã tạt ngang qua cuộc đời này, rồi lặng lẽ biến mất khỏi cuộc đời này. Cô đã yêu biết mấy cuộc đời này. Cô yêu thi ca, yêu âm nhạc, yêu hội họa, yêu trăng sao, yêu cỏ hoa “cây lá xanh tình”. Cô đã có những hạnh phúc ngắn ngủi giữa cuộc sống cũng thật ngắn ngủi.
Ôi cuộc sống thật ý nghĩa nhưng cũng thật vô nghĩa. Và chút duyên tri ngộ, và chút tình mong manh tựa những cánh hoa quỳnh mong manh ấy… “cũng theo hư không mà đi”. (3)

“Dạ quỳnh hương”, một trong số ít những bài nhạc Việt hay nhất viết về hoa.

Chàng nhc sĩ ca hoa quỳnh

Trước năm 1975, chúng ta vẫn có những y sĩ viết văn, làm thơ và có cả những giọng hát thật truyền cảm nữa. Sau năm 1975, chúng ta lại có thêm những người viết nhạc trong giới y sĩ, trong số ấy có Phạm Anh Dũng, vẫn được nhiều người yêu nhạc biết đến như là chàng nhạc sĩ có sức sáng tác thật sung mãn và đa dạng như là “cây đàn muôn điệu”.
Những người y sĩ viết nhạc, làm thơ, hay “lấy thơ ghép nhạc”. Tại sao không? Như Phạm Anh Dũng. Như cô bạn đồng nghiệp của anh, Hoàng Ngọc Quỳnh Giao. Phía sau cánh áo blouse trắng như màu trắng thanh khiết của những cánh hoa quỳnh là trái tim nhân ái, là tâm hồn rộng mở, là lòng yêu cái đẹp. Cùng với “cây đàn muôn điệu” ấy, anh đã dạo lên khúc nhạc êm đềm, đã cất cao tiếng hát ca ngợi thương yêu và cuộc sống kỳ diệu. Cùng với lời ca tiếng nhạc ấy, anh đã vỗ về, đã xoa dịu những nỗi đau và chữa lành những vết thương trong tâm hồn người giữa cuộc sống nhiều hạnh phúc và cũng lắm khổ đau.
Yêu nhạc, yêu thơ và yêu hoa, Phạm Anh Dũng có đến ba mối tình rất thủy chung (nếu không kể mối tình với người bạn đời và cái nghề tay phải gắn liền với chiếc ống nghe mỗi ngày của anh).
– Yêu nhạc: gần bốn trăm ca khúc được sáng tác, hơn mười lăm CD nhạc được phát hành, nguồn nhạc hứng trong tim chàng nghệ sĩ ấy vẫn chưa có lúc nào vơi cạn. Nghe nhạc Phạm Anh Dũng, qua các giọng ca tên tuổi của hai thế hệ cũ, mới và qua mọi thể loại, mọi thể điệu, mọi đề tài, tưởng như anh muốn ôm hết cuộc sống vào lòng vậy.
– Yêu thơ: phần lớn những bài nhạc của Phạm Anh Dũng là những bài thơ của các nhà thơ quen tên được phổ thành ca khúc, cho thấy ở nơi anh tâm hồn yêu thi ca, yêu nghệ thuật. Những sáng tác của Phạm Anh Dũng, cho dù là lấy nhạc ghép thơ hay lấy thơ ghép nhạc vẫn luôn luôn là những bài nhạc rất thơ, luôn luôn là những lời nhạc đẹp tựa lời thơ.
– Yêu hoa: loài hoa chàng “yêu” nhất chắc phải là hoa quỳnh. Không chỉ “Dạ quỳnh hương”, Phạm Anh Dũng còn cho ra đời một series nhạc quỳnh khá độc đáo gồm trên mười bài quỳnh ca.
“Đây là một ‘kỳ tích võ lâm’,” tôi nói với anh như vậy, “chưa từng có trong giới sáng tác âm nhạc.” Phải yêu hoa lắm lắm, phải nặng tình với quỳnh lắm lắm mới dày công thực hiện một chuỗi những bài tình ca về “nữ hoàng của bóng đêm” ấy.
Một CD “nhạc chủ đề” có tên là Quỳnh Ca, là một tập hợp những bài nhạc quỳnh của Phạm Anh Dũng và những bài “thơ quỳnh” của Hoàng Ngọc Quỳnh Giao, Vương Ngọc Long, Phạm Ngọc, Hoa Cỏ, Trường Đinh… được nhạc sĩ phổ thành ca khúc. Bên cạnh những bài “Quỳnh”, “Với quỳnh”, “Đêm nguyệt quỳnh”, “Dạ quỳnh hương”, “Đóa quỳnh như”, “Như đóa dạ quỳnh” là những bài có cái tựa bắt đầu bằng chữ “quỳnh”, như “Quỳnh giao”, “Quỳnh hoa”, “Quỳnh lan”, “Quỳnh lệ”, “Quỳnh mơ”, “Quỳnh như”, “Quỳnh thi”, nghe như cách đặt tên của một bộ “tranh sưu tập” về hoa quỳnh.
Thật khó mà nói được tôi chấm bức “tranh quỳnh” nào đẹp hơn cả. Mỗi bức một vẻ, bức nào cũng đẹp, cũng được vẽ bằng những nét cọ mềm mại là những lời thơ ý nhạc. Tôi thích nghe “Dạ quỳnh hương” với giọng hát ấm áp và êm dịu của Trần Thái Hòa. Tôi cũng thích nghe “Quỳnh”, nghe nhạc điệu êm êm, buồn buồn để cảm thương cho số kiếp phù du của loài hoa nở và tàn trong đêm.

Quỳnh hoa rũ tàn
mầu trăng úa mờ…
Còn chi nữa quỳnh!
Lệ ta đã cạn
rồi quỳnh tan theo khói sương mờ trong đêm
(“Quỳnh”
Phm Anh Dũng)

Mỗi người đều có thể tìm thấy một bài nào mình yêu thích trong số những bài “quỳnh ca” ấy. Một bài “tự tình khúc” rất thơ, chẳng hạn.

Em cứ trắng cho hồn luôn trinh bạch
cho tơ vàng nhỏ nhẹ nốt thanh âm
(“Quỳnh giao”
Phm Anh Dũng & Vương Ngc Long)

Hay một bài tango dìu dặt, lâng lâng, như khúc nhạc dưới trăng.

Vườn trăng rộ nở
trắng muốt đóa Quỳnh thi…
Đi đâu mà nở vội
Đời thoáng chiêm bao
Tình người như cõi mộng…
(“Quỳnh thi”
Phm Anh Dũng & Vương Ngc Long)

“Tình người như cõi mộng”, Phạm Anh Dũng, chắc hẳn anh từng có những giấc mộng êm đềm, như từng có những phút thả trôi, đắm chìm trong thế giới kỳ diệu của âm thanh.

Đêm xuân, thắp một ngọn nến thơm, nhắp một ngụm trà nóng, nghe một bản nhạc quỳnh, thấy “xuân thắm tình nồng” hơn, và thấy yêu mùa xuân hơn.

Cám ơn Phạm Anh Dũng, cám ơn “chàng nhạc sĩ của hoa quỳnh”.

Lê Hu

(1) Kiều, thơ Nguyn Du
(2) Kiếp hoa, nhạc Dương Thiu Tước
(3) Ảo ảnh, nhạc Y Vân

Hoài Mong

Đôi dòng về cố nữ thi sĩ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao

Thi tập VÀNG HƯƠNG MỘNG NGỌC của nữ sĩ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao. Sách xuất bản năm 1998, tại Bỉ gồm có cả thơ và nhạc.

Tác giả Hoàng Ngọc Quỳnh Giao tên thật là Hoàng Ngọc Quỳnh, sinh năm 1953, tốt nghiệp Trung Học Đồng Khánh tại Huế và Đại Học Y Khoa tại Bruxelles. Sau đó, Hoàng Ngọc Quỳnh hành nghề y khoa tại nước Bỉ.
Cô từ giã cõi đời tại Bỉ 1/2001 khi vừa được 48 tuổi.
Ngoài bút hiệu thường dùng nhất, Hoàng Ngọc Quỳnh Giao, nữ thi nhạc sĩ còn dùng những tên khác như Hoàng Ngọc Quỳnh, Quỳnh Ngọc Hoàng, Tiểu Quỳnh, Vương Tử Quỳnh… cho những bài thơ và nhạc đăng rải rác trên các báo Việt Ngữ trên thế giới……( Phạm Anh Dũng)

Dạ Quỳnh Hương
Em ơi, đêm thơm một đóa quỳnh
Cùng em hương vương không gian
Cho ta mơ say mộng ngát tình
Quyện màu sắc thắm môi em 

Rồi tình ta như trăng sáng ngát trên cao
Bầy chim uyên lao xao theo gió đêm về
Ngàn vì sao đua nhau thắp nến lung linh
Dòng sông đêm dâng lên tiếng hát long lanh

Đêm khuya trăng sao vàng dáng quỳnh
Hồn ta ngây say tơ duyên
Môi em dâng thơm một chút tình
Ngạt ngào sắc đóa trinh nguyên

Nồng nàn quỳnh hương thơm giữa cánh môi xinh
Lòng ta nghe xôn xao cây lá xanh tình
Màu thời gian như ngưng khép thoáng mong manh
Trần gian đêm hân hoan tiếng hát reo vang

Dạ Quỳnh Hương, hoa ơi!
Dạ Quỳnh Hương, em ơi!

Lối Về
Người về đâu trong chiều xuân hoa nắng ?
Tiếng nhạc lòng hò hẹn những thanh âm
Sao bước chân vẫn lặng lẽ âm thầm
Và đôi mắt chao ơí! buồn xa vắng

Người về đâu trong thoáng chiều gió ha. ?
Mà cung đàn trầm lặng nét phôi pha
Những bước chân tìm đâu bóng quê nhà
Ôi đôi mắt! u uẩn buồn xa lạ

Người về đâu trong chiều thu vàng võ ?
Cung khúc buồn dìu cánh lá vàng khô
Này người ơi còn đây nỗi mong chờ
Xin mắt biếc thôi vương sầu lệ nhỏ

Người về đâu trong chiều đông tuyết phủ ?
Nhạc lưng trời thoảng ước hẹn nghìn thu
Kìa dáng ai trong sương tuyết mịt mù
Bước ngập ngừng mắt tìm về chốn cũ

Nước Chảy Qua Cầu

Mai kia nước chảy qua cầu
Nước đau nước khóc ai sầu nhớ thương ?
Em đi gió quyện mùi hương
Nắng lên suối tóc còn vương nỗi buồn

Lá rơi từng bước trên đường
Vàng phai màu áo đoạn trường cung thương
Nhớ em mấy độ tà dương
Vấn vương đỉnh Ngự dòng Hương ngập ngừng

Nhớ em nước mắt lưng tròng
Tay đan năm ngón gọi mong em về
Mai kia chạnh nhớ câu thề
Qua cầu nước chảy bốn bề vọng âm

Nước chảy qua cầu: Thơ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao- Nhạc Phạm Anh Dũng- Hát Bảo Yến

Hình Ảnh Một Buổi Chiều

Một chiều nhìn lá rụng rơi trên đường
Bồi hồi tưởng nhớ người cuối chân trời
Lá vẫn rơi lìa cành lá úa
Lá hững hờ vàng bay trong chiều
Chợt buồn dâng trong hương điêu tàn

Một mình lặng lẽ ngồi hát trong chiều
Nhạc chiều trầm lắng hòa khúc u hoài
Những phím tơ nhẹ nhàng réo rắt
Nhớ mong thầm người chốn xa vời
Nhịp buồn rơi mênh mông vàng rơi

Bâng khuâng mỗi thu về
Nhìn hàng cây trút lá
Nhớ những chiều mình bên nhau
Chiều nay mây giăng hàng
Ngập ngừng cánh chim bay
Ngóng tìm hình bóng thân yêu

Chiều dần nhạt nắng lòng tái tê sầu
Đường chiều ngập lá vàng dấu chân trời
Ngắm lá rơi lòng thầm ước muốn
Đến trong chiều nồng hương môi cười
Gọi chiều rơi, rơi trong hồn tôi

Buồn Tàn Thu

(Cảm tác theo Buồn Tàn Thu của Văn Cao )

 Em vẫn biết thời gian đi rồi không trở lại
Không gian biến hình cho mơ ước một thoáng tàn phai
Nhưng ngày đi đêm tới… dẫu ngày tháng mãi hững hờ
Niềm thương nhớ vẫn triền miên… dâng ngập tràn mi mắt
Em vẫn biết tình yêu kia chợt say rồi chợt mất
Một thoáng ngỡ ngàng những nụ hôn đời vội trói chặt mắt môi…
Rồi mãi quanh em những dấu chân của kỷ niệm vẫn không rời
Và xuân đi… thu đến, gió hôn nhẹ chợt lá vàng rơi!

Em lặng lẽ âm thầm nghe thời gian buồn trở bước
Trời chớm thu sao nghe lòng nay đã sang thu
Trăng mãi cao vời vợi buồn không tỏ nên lời
Và muôn triệu nghìn sao phút chốc… là muôn trùng xa cách!
Em biết anh sẽ đi nên lòng vẫn không lời oán trách
Và thời gian là tháng năm của ngày đêm trông ngóng…
Nhưng sao anh ơi!
Thu vội đến nay rồi thu cũng đã vội đi
Như yêu thương kia trong ánh mắt đã vội phai tàn
Và… thôi tình em đó
Rồi cũng như những chiếc lá chợt úa vàng
Rồi chết lịm dần… tan tác với mỗi một dáng thu phai…

NGHE CD DẠ QUỲNH HƯƠNG CỦA PHẠM ANH DŨNG 

Một buổi chiều tháng năm đi làm về tôi được tin nhắn trong máy của một ông bạn già: “Cậu đến ngay nhà tôi xem hoa quỳnh nở nhá.” Ông bạn tôi có căn nhà thuê ở ven một thị trấn nhỏ. Trọn cả ngày nghỉ hưu, nếu ông không ngồi sau khung cửa kiếng, nhìn ra bãi cỏ trước nhà có lũ trẻ con chơi đùa không biết mệt thì chỉ dồn vào việc chăm sóc những chậu kiểng xếp hai hàng dọc ban-công, và những chậu phong lan treo lủng lẳng trên khung cửa. Thêm vào đó là ba chậu mà ông gọi là quỳnh. ‘Gọi là’ bởi vì thật tình tôi chưa thấy hoa quỳnh ngoài đời bao giờ. Ông bảo quỳnh thì tôi tin là quỳnh, nhưng khi cây không có hoa chỉ thấy nó giống một loại xương rồng nào đó, có những lá mập dài, ẻo lả. Mà cây quỳnh trổ hoa, theo ông thì rất hiếm, hơn nữa hoa chỉ nở được đúng ba ngày. Thành thử lúc nào đến chơi nhà ông tôi cũng thấy ba chậu đầy lá. Xin những bạn ở những xứ nóng đừng chế nhạo tôi, một người ở xứ rét triền miên, trong một căn nhà lúc nào cũng mờ ảo thiếu ánh mặt trời. Tôi chỉ quen vài cô gái tên Quỳnh và được xem ít tấm hình chụp hoa quỳnh của ông bạn già. Cho nên mới có chuyện. Tôi một lần đã bảo ông bạn: “Chừng nào quỳnh nở anh nhớ gọi em đến xem nhé.” Thế là chiều nay tôi đã đến kịp lúc. Để đón tôi, ông bạn đã bầy sẵn một mâm ‘cỗ’ đơn giản: một bát miến gà và một đĩa đậu phộng rang. Chỉ có thế. Một chai rượu Mai Quế Lộ lúc nào cũng dành sẵn cho tôi, một bình trà cho ông. Còn tôi, trước khi lên đường tôi cũng còn kịp nhớ ra đĩa CD Dạ Quỳnh Hương Phạm Anh Dũng mới gởi tặng, vội vàng cắp theo.

Quả là kịp lúc. Trên chiếc bàn nhỏ dưới khung cửa sổ thông gió, chậu quỳnh màu đỏ gạch terracotta được ông để trên một tấm lót trắng kết bằng những ngôi sao. Trang trọng. Từ một cánh lá trổ ra, đóa hoa đang mở. Những cánh hoa màu trắng phơn phớt vàng bắt đầu hiện rõ dần, lớn dần… cùng lúc buổi chiều âm u trong cơn mưa dầm, nay đang dần tối. Hoa nở nhanh, tưởng chừng nghe mơ hồ tiếng cựa mình của hoa, của lá. Cùng với mùi hương ngọt nhẹ thoảng trong không gian tĩnh lặng một buổi chiều ngoại ô thành phố. Tôi chúi mũi vào, hít. “Ấy ai lại ngửi thô tục như thế!”, ông trách nhẹ và ấn tôi vào chiếc ghế mây, bắt ngồi im. Thì ngồi im vậy. Khoảng không gian trong phòng như lắng xuống. Cho tới khi ông bạn nghiêng bình trà sen rót xuống hai chiếc ly sứ cổ, là lúc tôi đang ngây người mở to mắt nhìn bông hoa giờ đang vặn mình đón những giao thoa giữa đất với trời, như cô trinh nữ lần đầu tiên ưỡn người đón nhận ân sủng đời ban. Phải làm một cái gì chứ. Tôi để chiếc đĩa vào máy, giọng Bảo Yến chợt vút cao cùng với tiếng nhạc đệm mở rộng:

“…Rồi tình ta như trăng sáng ngát trên cao
Bầy chim uyên lao xao theo gió đêm về
Ngàn vì sao đua nhau thắp nến lung linh
Dòng sông đêm dâng lên tiếng hát long lanh…”

(Dạ Quỳnh Hương – Thơ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao)

Thật tuyệt. Bảo Yến chắc có duyên với Phạm Anh Dũng nên đĩa nào Dũng cũng cho cô hát nhiều bài. Hoặc giả Bảo Yến thể hiện tinh thần ‘Thơ anh làm em hát, tơ anh dệt em may…’ (Thoi Tơ – Thơ Nguyễn Bính) bằng cách: nhạc phu quân (Quốc Dũng) hòa âm thì dành ưu tiên đuợc hát. Tôi thích giọng Bảo Yến ở chỗ đã lột tả được những đoạn nhạc đang trầm lắng, bỗng đổi thể chợt vút lên cao, một dấu ấn đặc biệt mà ít người nhạc sĩ đã tạo được cho mình. Dấu ấn này người nghe có thể bắt gặp đâu đó trong rất nhiều nhạc phẩm của Phạm Anh Dũng. Như Tình Bỗng Khói Sương, Rực Vầng Trăng Khuyết, Chia Nửa Vầng Trăng…. Trong CD Dạ Quỳnh Hương có hai bài: Từ Anh Và Nhớ, Cánh Chiều, hay trong một nhạc phẩm Phạm Anh Dũng mới viết và giới thiệu trong một e-mail gửi đến đến bạn bè:

“…Quê hương ta!
Mùa xuân chim hót

Có mai vàng nở rộ bên sông…”

(Xuân Mong Anh Về – Thơ Trần Ngọc)

Trong Dạ Quỳnh Hương, con chim én quý đã cất giọng sáu lần. Thực sự, tôi thích nghe Nhã Phương hát hơn. Cả hai chị em khi hát nhạc Phạm Anh Dũng đều có lối diễn tả giống nhau, nhất là cách phát những âm ‘ơ’ và ‘iê’, nhưng cô chị Bảo Yến thường đem đến cho tôi có cảm giác như xem một đóa hoa nở ‘tòe loe’, phô cả cánh lẫn nhị, trong khi ở cô em Nhã Phương tôi cảm được một e ấp nào đó, nhưng rất mời gọi, rất gợi tình. Trong CD Dạ Quỳnh Hương, Nhã Phương chỉ xuất hiện một lần (phải chăng đây là một ước hẹn ngầm của Phạm Anh Dũng như trong những CD trước, hay vì bị cô chị giành hát hết?) qua một bài nhạc rất dễ thương trong thể điệu valse:

“…Suối tóc mây buông thả
Trên bờ vai thon gầy
Nắng hồng lên đôi má
Làm lòng ai ngất ngây…”

(Cô Bé Dễ Thương – Thơ Trần Ngọc)

Phạm Anh Dũng sở trường về valse. Nhất là khi giọng hát được hòa chung tiếng nhạc đệm rất vui của Quốc Dũng, có những tiếng sáo réo rắt đong đưa trong những chuyển đoạn, bài hát như mọc cánh. Bài Trẩy Nhánh Sương Mù (phổ thơ Phạm Ngọc) trong đĩa Tình Bỗng Khói Sương tôi nghe đã hơn 30 lần, hết Mỹ Tâm trong sáng, lại tới Xuân Thanh chải chuốt, và chắc chắn tôi sẽ còn nghe nhiều lần nữa. Cô Bé Dễ Thương không được may mắn như vậy, nếu ví với một bản nhạc khác trong CD Dạ Quỳnh Hương có lời cũng rất ‘dễ thương’ như cô bé:

“…Em đóa Quỳnh Thi
Sương thấm ướt hàng mi
Lung linh diệu ảo
Lệ đẫm sầu chia ly.”

(Quỳnh Thi – Thơ Vương Ngọc Long)

Tôi hỏi ông bạn già: “Anh có thấy gì lạ trong bản nhạc này không? Nhạc Việt ít có bản nào kết câu bằng vần ‘i’ như bản này.” Ông bạn ngẩn người ra, như tôi vừa ngẩn người ngắm hoa quỳnh lần đầu trong đời, nhưng sau khi ngẫm nghĩ lại cũng phải gật gù đồng ý với nhận xét này của tôi. Nghe nhạc Phạm Anh Dũng, tôi có thói quen thả cho đầu óc đi chơi vẩn vơ như vậy. Như có lần tôi chợt nhận ra là những người hát nhạc Phạm Anh Dũng thường hát mỗi bài hai lần từ đầu tới cuối, đây là điểm lạ, rất hay. Có thể vì mỗi bài thơ khi đã được phổ nhạc là một tác phẩm nghệ thuật không thể ngắt ra từng khúc. Mà hiện nay theo tôi Phạm Anh Dũng có lẽ là người đem tấm áo nhạc khoác lên nhiều bài thơ nhất.

Nhưng có phải vì vậy mà Phạm Anh Dũng sở trường về nhịp 3/4 qua những thể điệu Valse lả lướt hay Boston dịu dàng? Vì nhịp 3/4 thích hợp với những thể thơ vần điệu Việt Nam, từ thơ 4 chữ, 5 chữ, lục bát, thất ngôn cho đến thơ mới 8 chữ? Nhiều bản nhạc luân vũ của Phạm Anh Dũng với hòa âm vui tươi của Quốc Dũng có tiếng organ, sáo hay accordeon dẫn dắt đã giúp tôi những phút thư giãn sau những giờ căng thẳng do công việc. Như bản Từ Xa Em (trong CD Tình Bỗng Khói Sương) cũng là một bản luân vũ của Phạm Anh Dũng tôi rất thích vì hơi nhạc đi lạ hơn những bản valse thường nghe. Cũng có vài nhạc sĩ Việt sử dụng nhịp điệu valse cho sáng tác của mình (Ly Rượu Mừng chẳng hạn, là một bài valse nổi tiếng, ai cũng biết, của Phạm Đình Chương), nhưng số lượng nhạc trong thể điệu valse chắc không ai qua mặt được Phạm Anh Dũng. Còn nếu xét về thơ phổ nhạc điệu valse thì ta bắt buộc phải công nhận một điều là Phạm Anh Dũng đang ngự trên đỉnh cao chót vót. Có người đã gọi đùa Phạm Anh Dũng là Nhạc sĩ Luân Vũ Quỳnh Hoa, xét kỹ quả không ngoa. Phạm Anh Dũng cho tới giờ đã có được trong gia sản nhạc không dưới mười bài về hoa quỳnh, gấp đôi gấp ba Trịnh Công Sơn. Còn tôi, tôi sẽ gọi Phạm Anh Dũng là Vua Luân Vũ, không phải vua trên sàn nhảy mà là Vua Luân Vũ Trên Năm Dòng Kẻ.

Có người cho rằng thơ lục bát, một thể thơ dễ phổ nhạc, lại ẩn tàng một cái bẫy nguy hiểm, là dễ mang tới sự trùng lặp. Nhưng năm bài lục bát trong CD Dạ Quỳnh Hương đã được phổ với các thể loại nhạc khác nhau, từ cổ điển (Nước Chảy Qua Cầu) đến vui tươi và rất mới (Từ Anh Và Nhớ). Trong bài Huế Buồn Chi, phần nhạc đệm đã được Quốc Dũng mang nhạc khí dân gian Việt Nam trải trên nền ngũ cung, tạo cho bài hát một vẻ cách riêng.

Để thoát khỏi cái khuôn thước nhạc phổ thơ lục bát ngày xưa, nhiều nhạc sĩ đã chọn phương thức thêm bớt chữ. Phạm Anh Dũng cũng không thể tạo ra một biệt lệ cho mình… Bài 15 Năm, vốn là thơ lục bát, nhưng có những đoạn đã biến thể, khi nghe tưởng như thơ mới:

“…Linh hồn nhỏ nỗi hoang liêu
Chân hoang mang bước phiêu diêu
Thời gian đếm bằng những giọt say
Tiếc nuối đan từng ngày hồi sinh…”

(Thơ Phạm Ngọc)

Trong một bài lục bát khác, ‘Em Đi Bỏ Lại Đời Nhau’, viết theo điệu Blues, ở chuyển đoạn giữa, Phạm Anh Dũng đã khéo léo chêm vào mỗi câu một chữ rất hay:

“…Em đi (sao) đời bỗng lặng thinh

Tường vôi một bóng (chỉ) riêng mình gọi nhau

Thôi thì (hãy) dỗ giấc chiêm bao

Nửa đêm tỉnh giấc (nghe) lá xào xạc rơi…”

(Thơ Phạm Ngọc)

Cũng như trong bài Nước Chảy Qua Cầu tôi rất ‘chịu’ khi thấy Phạm Anh Dũng đã vuốt thêm 4 chữ cuối vào mỗi đoạn, nghe như lời vọng về của một quá khứ đã đóng rêu:

“…Mai kia chạnh nhớ câu thề
Qua cầu nước chảy bốn bề vọng âm
… bốn bề vọng âm.”

(Thơ Hoàng Ngọc Quỳnh Giao)

CD Dạ Quỳnh Hương, theo như Phạm Anh Dũng cho biết, được thực hiện như một món quà tri âm dành cho Hoàng Ngọc Quỳnh Giao, một nữ sĩ tài hoa, văn thi nhạc họa có đủ, nhưng cuộc đời vắn số. Tuy vậy trong CD này chúng ta chỉ được nghe 2 bài nhạc phổ từ tập thơ Vàng Hương Mộng Ngọc của bà, là bài Nước Chảy Qua Cầu trên đây, và bài được lấy làm tên cho CD: Dạ Quỳnh Hương. Cả hai bài đều là những vần thơ rất đẹp, nhưng lại để cho người nghe niềm luyến tiếc, phải chi được nghe nhiều bài thơ phổ nhạc của Hoàng Ngọc Quỳnh Giao cho xứng với tên đĩa nhạc.

Trong CD này cũng có nhiều khúc thơ khác rất hay, viết cho tuổi trẻ mộng mơ:

“…Mưa Hà Nội, mưa giăng giăng lạnh vắng
Nhìn mưa rơi bé dệt mộng thần tiên
Bên xứ lạ anh vẫn còn vương vấn
Má đồng tiền và mưa mãi triền miên.’

(Hà Nội Mưa Bay – Thơ Trần Ngọc)

hay mang một thi phong cổ kính:

“…Này cô em gái
Tuổi vừa chín tới
Tóc mây bờ vai
Bên song cô thả
Sợi nhớ sợi thương
Mơ chuyện đá vàng…”

(Dậy Thì – Thơ Hồng Khắc Kim Mai)

cho tới rất mạnh và huyền hoặc:

“…Cười lên em!
Khóc lên em!
Đâu trăng tình sử
Nếp áo trần duyên?
Cười lên em!
Khóc lên em!
Gót sen tố nữ
Xôn xao đêm huyền…”

(Gửi Người Dưới Mộ – Thơ Đinh Hùng)

hay những vần thơ bàng bạc buồn như trong bài Mai Anh Về:

“…Mai anh về mang giùm tôi nỗi nhớ
Gởi bâng khuâng theo sóng nước bềnh bồng
Chuyện ngày xưa theo gió cuốn trôi mau
Để ngậm ngùi thương buồn nhớ tình xa!”

(Thơ Huỳnh Nguyễn Thanh Tâm)

Bài thơ này và bài Nước Chảy Qua Cầu đã làm tôi đắn đo rất lâu trong một chọn lựa xem bài thơ nào tôi ‘cảm’ nhất trong CD Dạ Quỳnh Hương. Cuối cùng tôi đã chọn Mai Anh Về. Tại sao? Chỉ có thể trả lời bằng sự cảm nhận, thế thôi.

Nhưng bản nhạc tôi chấm hay nhất trong CD Dạ Quỳnh Hương là bản cuối cùng: Gửi Người Dưới Mộ. Tôi đoán Phạm Anh Dũng đã chịu (tôi dùng chữ ‘chịu’ thay vì ‘phải’) bỏ rất nhiều thời gian để phổ nhạc bài này. Bài thơ nguyên thủy đã khó với nhiều đoạn trúc trắc, câu thơ chỗ ngắn chỗ dài, thế nhưng mỗi đoạn thơ đã được Phạm Anh Dũng chọn cho một thể loại nhạc thích hợp, và dùng nhịp 4/4 xen kẽ nhịp 3/4 để có thể diễn tả tất cả mọi tâm trạng của một người nhớ đến người yêu đã nằm dưới lòng đất: khi thì buồn, khi thì bí ẩn; khi man rợ (xin mạn phép mượn từ này của cố thi sĩ Đinh Hùng), lúc êm ái. Mỗi khi nghe bài này tự dưng tôi nhớ đến Đóa Hoa Vô Thường của Trịnh Công Sơn, một bản nhạc tôi rất thích cũng chính vì cấu trúc nhạc như đã nói ở trên. Gửi Người Dưới Mộ, một tiểu trường ca dài 6 phút, theo tôi thật xứng đáng để kết cho một CD có độ dài kỷ lục gần 80 phút, với 17 bản nhạc phổ từ những bài thơ hay của 10 thi sĩ trong đó có 5 người mang chữ ‘Ngọc’ trong tên.

Nếu có người hỏi tôi còn điều gì không ưng ý sau khi nghe CD này, tôi sẵn lòng trả lời: đó là tiếng mưa rơi để chấm dứt bài Hà Nội Mưa Bay nghe rất giống nhiễu âm, làm giảm một phần giá trị của bài thơ đẹp từ câu đầu tới câu cuối, với tiếng Hobo dẫn lời hát; và Hạnh Nguyên hát bài Quỳnh Thi vấp ngay câu thứ tư, như người vừa ăn miếng cơm chợt cắn trúng hạt sạn. Dù nhỏ, nhưng cũng là hạt sạn.

Còn ông bạn tôi. Trước khi ra về, tôi xin ông một nhận xét chung khi nghe CD này, ông chỉ nói ngắn gọn:“Hay lắm, nhưng tiếc là chỉ có hai bài về hoa quỳnh.” Biết ông có những sở thích không chung với mình, tôi cũng chỉ đáp lại một cách đùa giỡn: “Để em sẽ tìm thâu cho anh đủ 12 bản Quỳnh Ca của Phạm Anh Dũng cho anh nghe mỗi khi hoa nở.” Tưởng nói đùa, ai ngờ tối hôm sau ông lại gọi vào máy: “Mấy bài hát cậu hứa đâu rồi, thâu xong chưa, để hoa quỳnh tàn hết lại phải chờ không biết tới chừng nào.”

Nguyễn Hiền

06/2007

Trang 12

 

hvln